2018-06-07

Test obrazkowy

Dlaczego wykorzystujemy próby bimanualne?

Próby bimanualne w odróżnieniu od prób wykorzystujących tylko jedną z rąk dają wyższą wiarygodność uzyskiwanych wyników.

Wraz z rozwojem osobowym dochodzą do głosu czynniki rzutujące na jednoznaczność wyboru przedmiotu w unimanualnych próbach wykonaniowych a motywacja do posługiwania się jedną z rąk ma często różne uzasadnienie. Na przykład: osoba praworęczna sięga po balonik ręką lewą, ponieważ podświadomie “rezerwuje sobie” swobodę posługiwania się ręka dominującą, czyli prawą. Dzieje się tak za sprawą kontekstu, w jakim znajduje się osoba badana. Pierwszym jego aspektem jest “stopień użyteczności” przedmiotu wykorzystywanego do wykonania próby a drugim brak potrzeby podejmowania decyzji co do zadań reki przeciwstawnej. Innymi słowy, dokonanie wyboru jednej z rąk nie niesie ze sobą żadnych konsekwencji w planowaniu współistniejących funkcji i zadań dla ręki przeciwnej.

W próbach bimanualnych z samego kontekstu badania (nie jeden, ale dwa przedmioty do równoczesnego wyboru) wynika w sposób bezpośredni konieczność zaplanowania zadań dla obu rąk. Wybór jednej ręki i jednego z przedmiotów do niej przyporządkowanego oznacza w konsekwencji przyporządkowanie drugiego przedmiotu do ręki przeciwstawnej. Ten właśnie dylemat jest istotnym mechanizmem wyostrzającym motywację do głębiej przemyślanych i bardziej optymalnie zaplanowanych wyborów, a zatem poprawiający rzetelność uzyskiwanych wyników.

Czy rodzaj przedmiotu używanego w testach ma znaczenie?

Wyniki testów mogą różnić się między sobą w zależności od rodzaju i charakteru przedmiotu, który jest w nich wykorzystywany.

Przykład z balonikiem ujawnia kolejny istotny czynnik zakłócający poprawność prób wykonaniowych, mianowicie subiektywną ocenę potrzeby lub celowości wykorzystania konkretnego przedmiotu w bieżącym kontekście sytuacyjnym. Można sobie wyobrazić, że osoba praworęczna sięga po mało istotny (mało użyteczny) balonik ręką lewą, ponieważ być może za chwilę sięgnie np. po lody swobodną ręką dominującą.

Tworząc zatem poprawny kontekst do prób mających na celu określenie lateralizacji z relatywnie niskim marginesem błędu po pierwsze korzystamy z przedmiotów, których celowość wykorzystania jest dla osoby badanej niekwestionowana. Po drugie, niekwestionowana celowość w próbie bimanualnej logicznie wyklucza sytuację, w której wybór dokonywany jest między parą przedmiotów identycznych. Po trzecie wreszcie, para przedmiotów których celowość wykorzystania jest dla osoby badanej niekwestionowana w sensie jednostkowym musi być logicznie spójna w aspekcie ich łącznego wykorzystania (na przykład problematyczne będzie zestawienie łyżeczka-długopis czy nóż i szczoteczka do zębów).

Czy sposób zestawienia przedmiotów w parę może mieć znaczenie?

Oprócz rodzaju i charakteru przedmiotów, które są wykorzystywane w testach ważne jest ich wzajemne zestawienie.

Bazując na spostrzeżeniach, że przedmioty można skategoryzować jako bardziej lub mniej “użyteczne”, świadomości zalet bimanualnych testów wykonaniowych oraz fakcie, że niektóre zestawienia przedmiotów są bardziej lub mniej fortunne, w teście “Mój profil dominacji” konsekwentnie wykorzystano wnioski stąd płynące. Do zadań testu wyselekcjonowano pary przedmiotów. Pierwszy przedmiot z pary ma charakter narzędzia o jasnym i powszechnie uznawanym zastosowaniu. Dla wyostrzenia jednoznaczności kontekstu drugi przedmiot w parze jest “substratem” dla wykorzystywanego narzędzia. Innymi słowy, przedmiot bardziej znaczący dla wyników testów, definiuje pojęcie “służy do” (np. służy do cięcia, przecinania) natomiast jego przeciwstawienie wpisuje się w pojęcie “jest” lub “podlega” (np. “jest przecinany”, “podlega przecinaniu”). Celem takiego zabiegu było podniesienie prawdopodobieństwa przypisania do reki dominującej narzędzia.

Jak wygląda i w jaki sposób wykonujemy test obrazkowy “Mój profil dominacji”?

Wykonanie testu obrazkowego jest proste. Osoba badana ma przed sobą wizerunek postaci dziewczynki widzianej od tyłu, czyli zorientowanej zgodnie z układem rąk osoby badanej. Zadanie polega na jednoznacznym połączeniu liniami obu przedmiotów, przyporządkowując je tym samym do każdej z rąk. Na pełny test składają się cztery serie prób: dla badania lateralizacji rąk, nóg, oczu i uszu. Ideę testu prześledzić można na poniższym, skróconym przykładzie, w którym czynność wyrysowania linii będzie symulowana dla rąk z wykorzystaniem przycisków L albo P.

dokonaj wyboru

Jak widać na powyższym rysunku, wybór możliwy jest dla narzędzia, w tym przypadku rysika (“służy do wykonania śladu”) oraz tabletu będącego”substratem” dla narzędzia (“ślad będzie powstawał na tablecie”). Dokonujemy wyboru dla narzędzia, czyli dla rysika. Wybór zostanie odnotowany i zapamiętany do wyliczenia wskaźnika lateralizacji, którego chwilowa wartość obliczona w tym momencie widoczna jest pod ostatnim obrazkiem testu. Można przystąpić do wykonania kolejnego zadania na rysunku przedstawionym niżej.

Pod wizerunkiem postaci znajdują się trzy przyciski oraz pole komunikatu. Jeśli żaden wybór nie był dokonany, treść komunikatu ma charakter zachęty : “dokonaj wyboru”. Przycisk L obsługuje wykreślenie linii od dłoni lewej do narzędzia. Po jego naciśnięciu pojawia się informacja “wybrano lewą” a możliwość użycia przycisku dla ręki prawej jest blokowana. Analogicznie funkcjonuje mechanizm pierwszorazowego wyboru dla ręki prawej. Przycisk P obsługuje wykreślenie linii od dłoni prawej do narzędzia. Po jego naciśnięciu pojawia się informacja “wybrano prawą” a możliwość użycia przycisku dla ręki lewej jest blokowana. Możliwe jest skorygowanie wyboru (zmiana decyzji) przy wykorzystaniu przycisku RESET. Jego użycie wykasowuje wybrane uprzednio wartości i odblokowuje możliwość ponownego użycia przycisków L albo P. Ponieważ poprzedni wybór został skasowany a w systemie nie ma obecnie żadnego zatwierdzonego wyboru – treść komunikatu powracająca do brzmienia wyjściowego.

dokonaj wyboru

Jak widać, na rysunku mamy ty razem wizerunek chłopca w układzie odniesienia opisanym wyżej. Również w tym przypadku wybór możliwy jest dla narzędzia, łyżeczki (“służy do jedzenia lodów”) oraz dla lodów, będących “substratem” dla narzędzia (“są nabierane łyżeczką”). Dokonujemy wyboru dla narzędzia, czyli dla łyżeczki. Wybór zostanie odnotowany i zapamiętany do wyliczenia wskaźnika lateralizacji. Ponieważ jest to ostatni obrazek z serii służącej do określenia stronności rąk, wartość współczynnika lateralizacji obliczona w tym momencie jest wartością ostateczną .

Efekt wyliczeń, czyli wskaźnik lateralizacji

nie dokonano żadnego wyboru

Jeśli dokonany został co najmniej jeden wybór, wówczas podany wyżej, wyliczony dla wykonanego testu wskaźnik lateralizacji wahać się będzie od wartości -100%, co jest odzwierciedleniem pełnej lateralizacji lewostronnej do +100%, czyli pełnej lateralizacji prawostronnej. W przypadku wskazania w połowie prób ręki prawej i w połowie prób ręki lewej wartość wskaźnika wyniesie 0%, co odzwierciedla brak lateralizacji (lateralizacje nieustaloną).

Szczegóły i zasadę wyliczeń można prześledzić analizując układ wyników kilku przykładów wersji demonstracyjnej testu.

Przykład 1. Na rysunku 1 dokonujemy wyboru ręki lewej. Jest to pierwszy a zarazem na tę chwilę jedyny dokonany wybór. Wyliczony chwilowy wskaźnik lateralizacji (pod rysunkiem 2 widać komunikat, że nie dokonano jeszcze wyboru) wynosi -100%. Przechodzimy do kolejnego zadania i na rysunku 2 ponownie dokonujemy wyboru ręki lewej. Komunikaty pod oboma rysunkami są zgodne: “wybrano lewą”. Kończymy tym sposobem test z ostatecznym wskaźnikiem lateralizacji równym -100%.

Przykład 2. Na rysunku 1 dokonujemy wyboru ręki prawej. Jest to pierwszy i na tę chwilę jedyny dokonany wybór. Wyliczony chwilowy wskaźnik lateralizacji (pod rysunkiem 2 widać komunikat, że nie dokonano jeszcze wyboru) wynosi zatem +100%. Przechodzimy do kolejnego zadania i na rysunku 2 dokonujemy analogicznego wyboru, tzn. ręki prawej. Komunikaty pod oboma rysunkami są zgodne: “wybrano prawą”. Kończymy tym sposobem test z ostatecznym wskaźnikiem lateralizacji równym +100%.

Przykład 3. Na rysunku 1 dokonujemy wyboru ręki prawej. Jest to pierwszy i na tę chwilę jedyny dokonany wybór. Wyliczony chwilowy wskaźnik lateralizacji wynosi zatem +100%. Ponieważ pod rysunkiem 2 widać komunikat, że nie dokonano jeszcze wyboru przechodzimy do tego zadania i dokonujemy przeciwnego wyboru, tzn. ręki lewej, kończąc tym sposobem test z ostatecznym wskaźnikiem lateralizacji równym 0%

Przykład 4. Na rysunku 1 dokonujemy wyboru ręki lewej. Jest to pierwszy i na tę chwilę jedyny dokonany wybór. Wyliczony chwilowy wskaźnik lateralizacji wynosi zatem -100%. Ponieważ pod rysunkiem 2 widać komunikat, że nie dokonano jeszcze wyboru przechodzimy do tego zadania i dokonujemy przeciwnego wyboru, tzn. ręki prawej, kończąc tym sposobem test z ostatecznym wskaźnikiem lateralizacji równym 0%

Przykład 5. Po dwukrotnym wskazaniu reki lewej ostateczny wskaźnik lateralizacji równy jest -100%. Okazuje się jednak, że jedna z decyzji zostanie zmieniona. Użycie przycisku RESET na dowolnym zadaniu testu kasuje jedną wartość przypisania do strony lewej, co nie zmienia jeszcze wskaźnika (jest to na tę chwilę jedyny, jednak poprawny dokonany wybór) a skutkuje jedynie zachętą do ponownego wykonania wyboru. Jest oczywiste, że ponowny wybór ręki lewej przywraca stan sprzed resetu, jednakże w przypadku, gdy wybór będzie wskazywał na rękę prawą wskaźnik lateralizacji zostanie przeliczony i wyniesie 0%.

Przykład 6. Po poprawnym wykonaniu testu używamy w obu zadaniach przycisku RESET. Oba wybory są anulowane, zatem wskaźnik lateralizacji nie może być wyliczony. Pod oboma obrazkami pojawią się zachęty “dokonaj wyboru” oraz analogiczna informacja (“nie dokonano żadnego wyboru”) w sekcji komunikatu o wartości wskaźnika lateralizacji

PRZEJDŹ DO WYLICZEŃ MODELI